Telugu grammer

నామవాచకం : వ్యక్తి, వస్తువు, స్థలం లేదా భావం పేరును తెలిపే పదం. ఉదాహరణలు: రాము, పుస్తకం.

సర్వనామం : నామవాచకానికి బదులుగా ఉపయోగించే పదం. ఉదాహరణలు: అతడు, ఆమె.

విశేషణం : నామవాచకం యొక్క గుణం లేదా లక్షణాన్ని తెలిపే పదం. ఉదాహరణలు: మంచి, అందమైన.

క్రియ : పని లేదా చర్యను తెలిపే పదం. ఉదాహరణలు: చదవడం, పరుగెత్తడం.

క్రియావిశేషణం : క్రియ ఎలా, ఎప్పుడు లేదా ఎక్కడ జరిగిందో తెలిపే పదం. ఉదాహరణలు: త్వరగా, నెమ్మదిగా.

విభక్తి / సంబంధ పదాలు : పదాల మధ్య సంబంధాన్ని తెలిపే పదాలు. ఉదాహరణలు: లో, నుండి.

సముచ్చయబోధకాలు : పదాలను లేదా వాక్యాలను కలిపే పదాలు. ఉదాహరణలు: మరియు, కానీ.

విస్మయాదిబోధకాలు : ఆశ్చర్యం, ఆనందం, బాధ వంటి భావాలను తెలిపే పదాలు. ఉదాహరణలు: అబ్బా!, వాహ్!

అవ్యయాలు : లింగం, వచనం మొదలైన వాటి వల్ల రూపం మారని పదాలు. ఉదాహరణలు: నిన్న, రేపు.

నిర్వచనం: రెండు అక్షరాలు లేదా పదాలు కలిసినప్పుడు వాటిలో జరిగే మార్పును సంధి అంటారు.

సంధుల ప్రధాన రకాలు:

సవర్ణ దీర్ఘ సంధి

గుణ సంధి

వృద్ధి సంధి

యణాదేశ సంధి

అనునాసిక సంధి

విసర్గ సంధి

ఉదాహరణలు:

విద్య + ఆలయం = విద్యాలయం (సవర్ణ దీర్ఘ సంధి)

మహా + ఈశ్వరుడు = మహేశ్వరుడు (గుణ సంధి)

సదా + ఏకం = సదైకం (వృద్ధి సంధి)

ప్రతి + ఒక్కరు = ప్రత్యొక్కరు (యణాదేశ సంధి)

నిర్వచనం: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదాలను విభక్తులు లేకుండా కలిపి ఒకే పదంగా చెప్పడాన్ని సమాసం అంటారు. సమాసం వల్ల తక్కువ పదాల్లో ఎక్కువ భావం వ్యక్తమవుతుంది.

సమాసాల ప్రధాన రకాలు

1️⃣ తత్పురుష సమాసం

నిర్వచనం: ఇందులో ఉత్తరపదం (రెండవ పదం) ప్రధానంగా ఉంటుంది.

ఉదాహరణలు: రాజపుత్రుడు (రాజు యొక్క పుత్రుడు), గృహప్రవేశం (గృహంలో ప్రవేశం).

2️⃣ కర్మధారయ సమాసం

నిర్వచనం: ఇందులో విశేషణం + విశేష్యం కలుస్తాయి.

ఉదాహరణలు: నీలకమలం (నీలమైన కమలం), మహాపురుషుడు (మహానైన పురుషుడు).

3️⃣ ద్వంద్వ సమాసం

నిర్వచనం: ఇందులో రెండు పదాలకు సమాన ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.

ఉదాహరణలు: తల్లిదండ్రులు (తల్లి మరియు తండ్రి), సుఖదుఃఖాలు (సుఖం మరియు దుఃఖం).

4️⃣ బహువ్రీహి సమాసం

నిర్వచనం: ఇందులో సమాసపదం మూడవ వ్యక్తి లేదా వస్తువును సూచిస్తుంది.

ఉదాహరణలు: చతుర్ముఖుడు (నాలుగు ముఖాలు కలవాడు – బ్రహ్మ), నీలకంఠుడు (నీలి కంఠం కలవాడు – శివుడు).

5️⃣ ద్విగు సమాసం

నిర్వచనం: ఇందులో మొదటి పదం సంఖ్యావాచకం ఉంటుంది.

ఉదాహరణలు: త్రిలోకం (మూడు లోకాలు), సప్తసముద్రాలు (ఏడు సముద్రాలు).

నిర్వచనం: వాక్యంలో నామవాచకం లేదా సర్వనామానికి క్రియతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలిపే ప్రత్యయాలను విభక్తులు అంటారు.

విభక్తుల రకాలు

1️⃣ ప్రథమా విభక్తి (కర్త)

నిర్వచనం: పని చేసే వ్యక్తిని లేదా వస్తువును సూచిస్తుంది.

ఉదాహరణ: రాముడు పాఠశాలకు వెళ్లాడు.

2️⃣ ద్వితీయా విభక్తి (కర్మ)

నిర్వచనం: క్రియ ఫలం ఎవరిపై లేదా దేనిపై పడుతుందో తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: రాముడు పుస్తకాన్ని చదివాడు.

3️⃣ తృతీయా విభక్తి (కరణం)

నిర్వచనం: పని ఏ సాధనం ద్వారా జరిగిందో తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: అతడు కలంతో వ్రాశాడు.

4️⃣ చతుర్థీ విభక్తి (సంప్రదానం)

నిర్వచనం: పని ఎవరికి జరిగిందో లేదా ఎవరికి ఇచ్చారో తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: నేను అమ్మకు పూలు ఇచ్చాను.

5️⃣ పంచమీ విభక్తి (అపాదానం)

నిర్వచనం: వేరు కావడం లేదా దేనినుంచి అనే భావాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: చెట్టు నుండి పండు పడింది.

6️⃣ షష్ఠీ విభక్తి (సంబంధం)

నిర్వచనం: రెండు పదాల మధ్య సంబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: ఇది రాముడి పుస్తకం.

7️⃣ సప్తమీ విభక్తి (అధికరణం)

నిర్వచనం: స్థలం లేదా ఆధారాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ఉదాహరణ: పుస్తకం బల్లపై ఉంది.

8️⃣ సంబోధన విభక్తి

నిర్వచనం: పిలిచే లేదా సంబోధించే సందర్భంలో ఉపయోగిస్తారు.

ఉదాహరణ: ఓ రామా!, అయ్యా!, మిత్రమా!

నిర్వచనం: ఒక నామవాచకం లేదా సర్వనామం పురుష జాతిని, స్త్రీ జాతిని లేదా నపుంసక జాతిని సూచించే రూపాన్ని లింగం అంటారు. తెలుగులో లింగాలు మూడు రకాలు.

1️⃣ పుంలింగం

నిర్వచనం: పురుష జాతిని సూచించే పదాలను పుంలింగం అంటారు.

ఉదాహరణలు: రాముడు, బాలుడు, తండ్రి, రాజు, సింహం.

2️⃣ స్త్రీలింగం

నిర్వచనం: స్త్రీ జాతిని సూచించే పదాలను స్త్రీలింగం అంటారు.

ఉదాహరణలు: సీత, బాలిక, తల్లి, రాణి, ఆవు.

3️⃣ నపుంసక లింగం

నిర్వచనం: పురుష లేదా స్త్రీ జాతికి చెందని వస్తువులు, ప్రదేశాలు, భావాలు మొదలైనవాటిని సూచించే పదాలను నపుంసక లింగం అంటారు.

నిర్వచనం: ఒక పదం ఒక్క వ్యక్తి, వస్తువు లేదా అనేక వ్యక్తులు, వస్తువులను సూచించే రూపాన్ని వచనం అంటారు. వచనాలు రెండు రకాలు.

1️⃣ ఏకవచనం

నిర్వచనం: ఒక వ్యక్తి, వస్తువు లేదా ప్రాణిని సూచించే పదాన్ని ఏకవచనం అంటారు.

ఉదాహరణలు: బాలుడు, పుస్తకం, చెట్టు, పువ్వు, ఇల్లు.

2️⃣ బహువచనం

నిర్వచనం: ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యక్తులు, వస్తువులు లేదా ప్రాణులను సూచించే పదాన్ని బహువచనం అంటారు.

ఉదాహరణలు: బాలురు, పుస్తకాలు, చెట్లు, పువ్వులు, ఇళ్లు.

నిర్వచనం: క్రియ ఏ సమయంలో జరిగిందో, జరుగుతోందో లేదా జరగబోతుందో తెలిపే రూపాన్ని కాలం అంటారు. కాలాలు మూడు రకాలు.

1️⃣ వర్తమాన కాలం

నిర్వచనం: ప్రస్తుతం జరుగుతున్న లేదా జరుగుతూ ఉన్న క్రియను తెలిపేది వర్తమాన కాలం.

ఉదాహరణలు: రాము పాఠశాలకు వెళ్తున్నాడు., సీత పుస్తకం చదువుతోంది.

2️⃣ భూతకాలం

నిర్వచనం: గతంలో జరిగిన క్రియను తెలిపేది భూతకాలం.

ఉదాహరణలు: రాము పాఠశాలకు వెళ్లాడు., సీత పుస్తకం చదివింది.

3️⃣ భవిష్యత్ కాలం

నిర్వచనం: రాబోయే కాలంలో జరిగే క్రియను తెలిపేది భవిష్యత్ కాలం.

ఉదాహరణలు: రాము పాఠశాలకు వెళ్తాడు., సీత పరీక్ష రాస్తుంది., నేను రేపు వస్తాను.

నిర్వచనం: వాక్యంలో పని చేయడాన్ని, జరగడాన్ని లేదా ఒక స్థితిని తెలియజేసే పదాన్ని క్రియ అంటారు. ఉదాహరణకు—రాము పరిగెత్తాడు, సీత పుస్తకం చదువుతోంది, పిల్లలు ఆడుతున్నారు అనే వాక్యాలలో పరిగెత్తాడు, చదువుతోంది, ఆడుతున్నారు అనే పదాలు క్రియలు.

క్రియల ముఖ్య రకాలు

1️⃣ సకర్మక క్రియ

నిర్వచనం: క్రియకు కర్మ అవసరమయ్యే క్రియను సకర్మక క్రియ అంటారు.

ఉదాహరణ: రాము పుస్తకం చదివాడు. (ఏమి చదివాడు? — పుస్తకం)

2️⃣ అకర్మక క్రియ

నిర్వచనం: క్రియకు కర్మ అవసరం లేని క్రియను అకర్మక క్రియ అంటారు.

ఉదాహరణ: బాలుడు నిద్రపోతున్నాడు. / పక్షి ఎగురుతోంది.

నిర్వచనం: నామవాచకానికి బదులుగా ఉపయోగించే పదాలను సర్వనామాలు అంటారు. ఒకే నామవాచకాన్ని పదే పదే ఉపయోగించకుండా దాని స్థానంలో సర్వనామాన్ని ఉపయోగిస్తాం. ఉదాహరణ: రాము పాఠశాలకు వెళ్లాడు. అతను పాఠాలు చదివాడు. ఇక్కడ అతను అనే పదం రాము అనే నామవాచకానికి బదులుగా వచ్చింది.

సర్వనామాల ముఖ్య రకాలు

పురుషవాచక సర్వనామాలు: నేను, మేము, నువ్వు, మీరు, అతడు, ఆమె, వారు.

సూచక సర్వనామాలు: ఇది, అది, ఇవి, అవి.

ప్రశ్నార్థక సర్వనామాలు: ఎవరు, ఏమి, ఏది, ఎవరి.

అనిశ్చిత సర్వనామాలు: ఎవరో, ఏదో, ఎవరైనా, ఏదైనా.

సంబంధ సర్వనామాలు: ఎవరు, ఏది, ఎంత, ఎవరైతే.

నిర్వచనం: నామవాచకం లేదా సర్వనామం యొక్క గుణం, పరిమాణం, సంఖ్య, రంగు, ఆకారం లేదా ప్రత్యేకతను తెలిపే పదాలను విశేషణాలు అంటారు. ఉదాహరణ: మంచి బాలుడు, ఎర్ర పువ్వు, మూడు పుస్తకాలు, కొంత నీరు. ఇక్కడ మంచి, ఎర్ర, మూడు, కొంత అనే పదాలు విశేషణాలు.

విశేషణాల ముఖ్య రకాలు

గుణవాచక విశేషణాలు: మంచి, చెడ్డ, అందమైన, తెల్లని.

సంఖ్యావాచక విశేషణాలు: ఒకటి, రెండు, పది, మొదటి.

పరిమాణవాచక విశేషణాలు: కొంత, ఎక్కువ, తక్కువ, మొత్తం.

సూచక విశేషణాలు: ఈ, ఆ, ఏ.

నిర్వచనం: లింగం, వచనం, విభక్తి, పురుషం మొదలైన వాటి వల్ల రూపంలో ఎలాంటి మార్పు చెందని పదాలను అవ్యయాలు అంటారు. ఉదాహరణ: నిన్న, నేడు, రేపు, ఇక్కడ, అక్కడ, చాలా, మళ్లీ, మరియు వంటి పదాలు అవ్యయాలు.

అవ్యయాల ముఖ్య రకాలు

క్రియావిశేషణ అవ్యయాలు: నెమ్మదిగా, త్వరగా, ఇక్కడ, అక్కడ.

సముచ్చయ అవ్యయాలు: మరియు, కానీ, లేదా, కాబట్టి.

కాలసూచక అవ్యయాలు: నిన్న, నేడు, రేపు, ఎప్పుడూ.

స్థలసూచక అవ్యయాలు: ఇక్కడ, అక్కడ, ఎక్కడ, బయట.

నిర్వచనం: ఒకే అర్థాన్ని లేదా దగ్గరగా ఉన్న అర్థాన్ని ఇచ్చే వేర్వేరు పదాలను పర్యాయపదాలు అంటారు.

 ఉదాహరణకు సూర్యుడు – రవి, భానుడు, ఆదిత్యుడు, భూమి – నేల, ధరణి, వసుంధర, నీరు – జలం, వారి, తోయం, గాలి – వాయువు, పవనం, అనిలం, సముద్రం – సాగరం, సింధువు, జలనిధి.

నిర్వచనం: ఒక పదానికి వ్యతిరేకమైన లేదా పూర్తిగా భిన్నమైన అర్థాన్ని ఇచ్చే పదాలను వ్యతిరేక పదాలు లేదా విలోమ పదాలు అంటారు.

 ఉదాహరణకు మంచి–చెడు, వెలుగు–చీకటి, పగలు–రాత్రి, సుఖం–దుఃఖం, లాభం–నష్టం, జయం–అపజయం, ముందు–వెనుక, ఎక్కువ–తక్కువ, జీవితం–మరణం, కొత్త–పాత.

నిర్వచనం: ఒకే పదానికి రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వేర్వేరు అర్థాలు ఉంటే, వాటిని నానార్థక పదాలు అంటారు.

 ఉదాహరణకు అంకం (సంఖ్య / ఒడిలో భాగం), కరం (చేయి / పన్ను), హారం (మాల / ఓటమి), అంబరం (ఆకాశం / వస్త్రం), అర్థం (భావం / సగం), కరం (చేయి / పన్ను), వరము (వరం / శ్రేష్ఠుడు), ఆది (మొదలు / మొదటి) వంటి పదాలకు వేర్వేరు అర్థాలు ఉంటాయి.

నిర్వచనం: ఒక ప్రత్యేకమైన భావాన్ని లేదా అర్థాన్ని సూచించే స్థిరమైన పదబంధాలను జాతీయాలు అంటారు. వీటి అర్థం పదాలను విడివిడిగా చూసినప్పుడు వచ్చే అర్థం కాకుండా, ఒక ప్రత్యేకమైన భావాన్ని ఇస్తుంది.

ఉదాహరణలు: కళ్లలో పెట్టుకొని చూసుకోవడం (చాలా జాగ్రత్తగా చూసుకోవడం), చేతులు దులుపుకోవడం (బాధ్యత నుంచి తప్పుకోవడం), చెవిలో పువ్వు పెట్టడం (మోసం చేయడం), ముక్కున వేలేసుకోవడం (చాలా ఆశ్చర్యపడటం), నోరు జారడం (తెలియక రహస్యం చెప్పడం), కడుపులో పెట్టుకోవడం (రహస్యంగా ఉంచడం) మరియు తల పట్టుకోవడం (చాలా బాధపడటం లేదా ఆందోళన చెందడం).

నిర్వచనం: ప్రజల అనుభవం, జ్ఞానం, నీతి లేదా జీవిత సత్యాన్ని సంక్షిప్తంగా, చమత్కారంగా తెలిపే ప్రసిద్ధ వాక్యాలను సామెతలు అంటారు. 

ఉదాహరణలు: అందని ద్రాక్ష పుల్లన (దొరకనిది చెడ్డదని చెప్పడం), ఆలస్యం అమృతం విషం (ఆలస్యం చేస్తే మంచి అవకాశం కోల్పోతాం), ఐకమత్యమే మహాబలం (ఐక్యతలో బలం ఉంది), చేతులు కాలిన తరువాత ఆకులు పట్టుకున్నట్లు (నష్టం జరిగిన తర్వాత జాగ్రత్త పడటం), కుక్కకు కొబ్బరికాయ దొరికినట్లు (విలువ తెలియని వ్యక్తికి విలువైన వస్తువు దొరకడం) మరియు విత్తినదే కోత (చేసిన పనికి తగిన ఫలితం పొందడం).

నిర్వచనం: వ్యాకరణ నియమాలకు విరుద్ధంగా ఉన్న అశుద్ధ వాక్యాన్ని సరైన వ్యాకరణ నియమాల ప్రకారం సరిచేయడాన్ని వాక్య శుద్ధి అంటారు. వాక్య శుద్ధిలో లింగం, వచనం, కాలం, విభక్తి, క్రియ, పదప్రయోగం మరియు అక్షరదోషాలు సరిచేయాలి.

ఉదాహరణలు: అశుద్ధం: రాముడు పాఠశాలకు వెళ్ళింది. → శుద్ధం: రాముడు పాఠశాలకు వెళ్ళాడు.

 అశుద్ధం: సీత పుస్తకం చదువుతున్నాడు. → శుద్ధం: సీత పుస్తకం చదువుతోంది.

 అశుద్ధం: పిల్లలు ఆడుతున్నాడు. → శుద్ధం: పిల్లలు ఆడుతున్నారు.

 అశుద్ధం: నాకు తెలుగు వచ్చును. → శుద్ధం: నాకు తెలుగు వచ్చు.

నిర్వచనం: కవిత్వానికి లేదా భాషకు అందం, మాధుర్యం, ఆకర్షణ మరియు భావప్రభావం కలిగించే ప్రత్యేకమైన పదప్రయోగాలను అలంకారాలు అంటారు. తెలుగులో ముఖ్యంగా శబ్దాలంకారాలు మరియు అర్థాలంకారాలు అనే రెండు రకాలుగా విభజిస్తారు.

శబ్దాలంకారంలో పదాల శబ్దం లేదా ధ్వని వల్ల అందం కలుగుతుంది.

 ఉదాహరణ: చక్కని చిలక చిలకరించింది (అనుప్రాస). అర్థాలంకారంలో భావం లేదా అర్థం వల్ల అందం కలుగుతుంది. ఉదాహరణ: ఆమె ముఖం చంద్రునిలా ఉంది (ఉపమ), అతడు సింహం (రూపకం), చెట్లు మనతో మాట్లాడుతున్నాయి (మానవీకరణ).

1️⃣ అనుప్రాస అలంకారం

ఒకే అక్షరం లేదా ధ్వని పదేపదే రావడం వల్ల అందం కలిగితే దాన్ని అనుప్రాస అలంకారం అంటారు.

ఉదాహరణ: చక్కని చిలక చిలకరించింది. ఇందులో “చ” అనే ధ్వని పదేపదే వచ్చింది.

2️⃣ ఉపమ అలంకారం

ఒక వస్తువును లేదా వ్యక్తిని మరొక వస్తువుతో పోల్చి చెప్పడం ఉపమ అలంకారం.

ఉదాహరణ: ఆమె ముఖం చంద్రునివలె అందంగా ఉంది. ఇక్కడ ముఖాన్ని చంద్రునితో పోల్చారు.

3️⃣ రూపక అలంకారం

ఉపమేయాన్ని ఉపమానంగా నేరుగా చెప్పడం రూపక అలంకారం.

ఉదాహరణ: ఆమె ముఖం చంద్రుడు. ఇక్కడ ముఖాన్ని నేరుగా చంద్రుడిగా చెప్పారు.

4️⃣ మానవీకరణ అలంకారం

జడ వస్తువులకు మనుషుల లక్షణాలను ఆపాదించి చెప్పడం మానవీకరణ అలంకారం.

ఉదాహరణ: చెట్లు మనతో మాట్లాడుతున్నాయి. చెట్లకు మనుషుల లక్షణమైన మాట్లాడటాన్ని ఆపాదించారు.

5️⃣ అతిశయోక్తి అలంకారం

ఒక విషయాన్ని అతిగా లేదా ఎక్కువ చేసి చెప్పడం అతిశయోక్తి అలంకారం.

ఉదాహరణ: అతని కేకలు ఆకాశాన్ని చీల్చాయి. కేకల ప్రభావాన్ని అతిగా చెప్పారు.

నిర్వచనం: పద్యాలలోని అక్షరాలు, గణాలు, యతి, ప్రాస మొదలైన వాటికి సంబంధించిన నియమాలను ఛందస్సు అంటారు. ఛందస్సు పద్యాలకు లయ, తాళం మరియు అందాన్ని ఇస్తుంది.

ఛందస్సులో ముఖ్యమైన అంశాలు: అక్షరాలు (పద్యంలోని అక్షరాలు), గణాలు (అక్షరాల సమూహాలు), యతి (పద్యంలోని నిర్ణీత స్థలంలో వచ్చే విరామం), ప్రాస (పద్య పాదాలలో ఒకే అక్షరం లేదా ధ్వని పునరావృతం).

ఉదాహరణ: ఒక పద్యంలో ప్రతి పాదంలో నిర్ణీత సంఖ్యలో అక్షరాలు ఉండటం, నిర్దిష్ట స్థానంలో విరామం రావడం మరియు ఒకే ధ్వని పునరావృతం కావడం ఛందస్సు నియమాలకు సంబంధించినవి.